Një valë gjigante “megatsunami”, e krijuar kur një pjesë e një mali në Alaskë u shemb në det, është e dyta më e larta e regjistruar ndonjëherë – dhe një kujtesë për rreziqet që vijnë nga shkrirja e akullnajave, thonë shkencëtarët.
Verën e kaluar një valë gjigante përshkoi një fjord të largët në juglindje të Alaskës, duke lënë shkatërrim pas vetes.
Ngjarja kaloi kryesisht pa u raportuar në atë kohë, por një analizë e re shkencore tregon se ajo u shkaktua nga një rrëshqitje masive dheu.
Rreth 64 milionë metra kub shkëmb – ekuivalente me 24 Piramida të Mëdha – ranë në ujërat më poshtë. Fuqia e jashtëzakonshme e kësaj mase shkëmbi që u përplas në fjord brenda më pak se një minute krijoi një valë gjigante gati 500 metra të lartë.
Vetëm koha kur ndodhi – në orët e para të mëngjesit – e pengoi që anijet turistike të përfshiheshin në katastrofë, thonë studiuesit.
Dr. Bretwood Higman, një gjeolog nga Alaska që pa nga afër dëmet në Tracy Arm Fjord, tha se ishte “shmangie për pak”, raporton BBC.
“E dimë që kishte njerëz që ishin shumë pranë vendit të gabuar,” tha ai. “Jam goxha i frikësuar se në të ardhmen nuk do të kemi kaq fat.”
Tracy Arm në juglindje të Alaskës njihet për shkëmbinjtë e thepisur dhe terrenin e akullt.
Këto valë të mëdha, të quajtura megatsunami, ndodhin kur një rrëshqitje dheu e shkaktuar nga tërmetet ose nga shkëmbinj të lirshëm bie në ujë. Ato zakonisht janë lokale dhe shpërbëhen shpejt.
Lloji tjetër i cunameve ndodh në oqean të hapur dhe shkaktohet drejtpërdrejt nga tërmetet, ose ndonjëherë nga ngjarje të fuqishme si vullkanet nënujore.
Ato, si cunami i Japonisë në vitin 2011, mund të udhëtojnë mijëra kilometra, duke goditur zona të banuara dhe duke shkaktuar shkatërrim të madh dhe humbje jetësh.
Megatsunami më i madh ka ndodhur në vitet 1950 dhe ishte mbi 500 metra i lartë. Ky i fundit ishte i dyti më i madhi.
Dr. Higman mbërriti në zonë disa javë pas cunamit në Tracy Arm Fjord – një destinacion i njohur për anijet turistike që eksplorojnë natyrën e Alaskës.
Ai gjeti pemë të thyera të shpërndara në shpatet e malit dhe të hedhura në ujë, si dhe zona të mëdha shkëmbore të zhveshura nga toka dhe bimësia.
Alaska është veçanërisht e rrezikuar nga megatsunamit për shkak të maleve të thepisura, fjordeve të ngushta dhe tërmeteve të shpeshta.
Një studim i ri i publikuar në revistën Science sugjeron se shkrirja e akullnajave, e nxitur nga ndryshimet klimatike, po i përkeqëson shumë këto shembje.
Ekipi kombinoi punën në terren, të dhënat sizmike dhe ato satelitore për të rindërtuar një zinxhir ngjarjesh dhe për të përcaktuar lartësinë e valës.
Dr. Stephen Hicks nga University College London tha se akullnaja më parë “ndihmonte në mbajtjen e këtij blloku shkëmbi”, dhe kur akulli u tërhoq, ekspozoi bazën e shkëmbit, “duke lejuar që materiali shkëmbor të shembej papritur në fjord”.
Ai dhe kolegët e tij kanë studiuar cunamet për dekada dhe janë të shqetësuar.
“Gjithnjë e më shumë njerëz po shkojnë në zona të largëta – shpesh këto lundrime turistike janë për të parë bukurinë natyrore dhe për të mësuar më shumë për ndryshimet klimatike – por këto janë gjithashtu vende të rrezikshme.”
Pamjet nga terreni tregojnë zona të mëdha toke të zhveshur, shkëmbinj dhe baltë, si dhe pemë të shkulura nga rrënjët pranë bregut.
Dr. Higman tha se ka pak dyshim që rreziqet nga megatsunamit janë në rritje.
“Në këtë pikë, jam mjaft i sigurt se ato po shtohen jo pak, por shumë,” tha ai.
“Ndoshta rreth 10 herë më shpesh se disa dekada më parë.”
Shkencëtarët po bëjnë thirrje për monitorim më të gjerë të rreziqeve në pjesë të Alaskës që mund të jenë të cenueshme ndaj megatsunamive.
Disa kompani turistike kanë njoftuar se do të ndalojnë dërgimin e anijeve në Tracy Arm për shkak të shqetësimeve për sigurinë.
