Bota ka hyrë në një “zonë rreziku të motit ekstrem”, ndërsa ndikimet e El Niños kanë nisur të ndihen në mbarë botën, ka paralajmëruar kreu i OKB-së, António Guterres.
Organizata Botërore Meteorologjike (WMO) ka publikuar të dhënat më të fundit për këtë fenomen natyror të motit, të cilat tregojnë se ai mund të jetë më i fuqishmi në më shumë se 70 vjet dhe të zgjasë të paktën deri në shkurt të vitit 2027.
El Niño ndryshon modelet e motit në mbarë botën, duke i zhytur disa rajone në thatësira, ndërsa të tjera përballen me tajfunë më të fuqishëm dhe përmbytje.
Parashikuesit thonë gjithashtu se El Niño do të rrisë temperaturat në disa zona, duke iu shtuar nxehtësisë në rritje në nivel global si pasojë e ndryshimeve klimatike të shkaktuara nga aktiviteti njerëzor.
“El Niño po zgjerohet para syve tanë. Shkenca nuk lë vend për dyshime: planeti ndodhet në ujëra të paeksploruara dhe këto ujëra po ngrohen”, tha Guterres.
BBC-ja bisedoi me qeveri dhe shkencëtarë rreth masave që po ndërmerren në mbarë botën për të ulur rrezikun e viktimave, zhvendosjeve të popullsisë dhe dëmeve mjedisore. Sistemet e paralajmërimit të hershëm janë forcuar, ndërsa është shtuar edhe ofrimi paraprak i ndihmës mjekësore, por fuqia e këtij fenomeni të veçantë ka ngritur shqetësime serioze, veçanërisht për grupet e cenueshme.
WMO, një agjenci e OKB-së, tha se ka ndërmarrë një “mobilizim të madh” për të shpërndarë sa më gjerësisht të jetë e mundur parashikimet e saj për ngjarjet e mundshme të motit ekstrem të lidhura me El Niñon.
Sekretarja e përgjithshme e WMO-së, Celeste Saulo, paralajmëroi: “El Niño ka potencialin t’u shkaktojë një goditje masive komuniteteve dhe ekonomive në mbarë botën.”
El Niño është një fenomen natyror i motit që zhvillohet në Oqeanin Paqësor dhe lidhet me ndryshimin e modeleve të erërave. Ai mundëson përhapjen e ujërave të ngrohta drejt lindjes dhe çlirimin e nxehtësisë në atmosferë.
Temperaturat e detit në Paqësorin tropikal qendror dhe lindor janë rritur ndjeshëm muajt e fundit – një shenjë e qartë e forcimit të El Niños.
Në rajonin kryesor të monitorimit në Paqësor, temperaturat e sipërfaqes së detit kanë qenë mbi 2°C mbi mesataren javët e fundit, duke e vendosur fenomenin në rrugën për t’u shpallur një ngjarje “shumë e fuqishme”.
Por pritet që ai ta tejkalojë edhe këtë nivel. Sipas parashikimeve, temperaturat mujore të sipërfaqes së detit mund t’i afrohen 4°C mbi mesataren.
Kjo do ta bënte El Niñon më të fuqishmin që nga të paktën viti 1950, potencialisht me një diferencë të madhe.
Temperaturat janë edhe më të jashtëzakonshme nën sipërfaqen e Paqësorit – në disa zona më shumë se 8°C mbi mesataren.
Temperatura mbi normalen të detit priten gjithashtu në pjesë të tjera të botës, përfshirë Oqeanin Indian, Atlantikun tropikal dhe zonat përreth brigjeve të Australisë.
Për Australinë, e cila ka një jetë të pasur detare, ndryshimet në nxehtësinë e oqeanit janë veçanërisht shqetësuese.
Vendi është goditur nga valë të nxehtësisë detare vitet e fundit – të nxitura nga ndryshimet klimatike.
El Niño është një fenomen natyror, por ai ka tendencë të sjellë llojin e nxehtësisë ekstreme që gjithashtu shkakton këto katastrofa, i tha BBC-së Dr Alistair Hobday, studiues kryesor në agjencinë shkencore të Australisë.
Këtë vit, parashikimet për valët e nxehtësisë detare tregojnë se Barriera e Madhe Koralore do t’i shpëtojë kushteve më të këqija, duke u dhënë koraleve më shumë kohë për t’u rikuperuar.
“Por Australia Jugore po goditet rëndë”, tha Hobday.
Herën e fundit që një valë e nxehtësisë detare goditi Australinë e Jugut dhe Tasmaninë, pati pinguinë të uritur, ngordhje masive të peshqve, shpërthime të algave që shkaktuan mungesë oksigjeni dhe pushtime nga kandilat e detit.
Australia ka prezantuar së fundmi sisteme paralajmërimi të hershëm për krizat detare – duke krijuar kohë për të vendosur ndihmë financiare për sektorin e peshkimit, zhvendosjen e specieve të rëndësishme dhe shtimin e monitorimit të koraleve.
Por ky fenomen po merr përmasa të paprecedenta – dhe Hobday pranon se është mjaft i shqetësuar.
Reshjet e pakta sjellin thatësira dhe pengesa në tregti
Ndërsa ndikimet në motin global pritet të ndihen edhe gjatë vitit 2027, WMO pret ndryshime të rëndësishme në modelet e reshjeve gjatë muajve të ardhshëm.
Kushte më të thata se zakonisht parashikohen në zona të mëdha të Azisë Juglindore, Amerikës Qendrore dhe pjesëve veriore të Amerikës së Jugut, duke rritur rrezikun për thatësira dhe zjarre pyjore.
Të enjten, numri i anijeve që kalojnë përmes Kanalit të Panamasë do të reduktohet me më shumë se 10%, në pritje të reshjeve më të pakta.
Rreth 14 mijë anije përdorin çdo vit këtë rrugë ujore artificiale. Përveçse është një rrugë jetike për tregtinë globale, ajo është gjithashtu një burim i rëndësishëm të ardhurash për Panamanë, duke sjellë rreth 3 miliardë dollarë në vit.
Indonezia po përpiqet me urgjencë të përmbajë zjarret pyjore që kanë djegur më shumë se 107 mijë hektarë tokë në mbarë vendin gjatë këtij sezoni të thatë. Ashtu si disa pjesë të tjera të Azisë Juglindore, edhe ajo po përballet me një sezon më të gjatë këtë vit.
Një banor në Kalimantanin Qendror i tha BBC News Indonesia se po përballej me zjarre pyjore “për më shumë se një muaj”.
“Tymi është bërë mjaft i dendur. Kur dalim jashtë, sytë fillojnë të na djegin. Edhe era e tymit është shumë e fortë”, tha Darwin Romy.
Autoritetet kanë thënë se po përdorin avionë për mbjelljen artificiale të reve për të shkaktuar reshje dhe për të shuar këto zjarre. Qeveria ka premtuar burime për frenimin e zjarreve dhe ka arrestuar dhjetëra persona nën dyshimet se i kanë përdorur ato për pastrimin e tokës.
Vendet e Afrikës Jugore, si Botsvana, përjetuan thatësira të rënda gjatë ngjarjes së fundit El Niño.
Tajfunë më të fuqishëm dhe rrezik për rrëshqitje dheu
Mijëra kilometra larg, Kina pret që vetëm këtë vit shtatë tajfunë të godasin tokën – diçka që ekspertët e vendit thonë se lidhet me efektet e një El Niño super të fuqishëm.
Vetëm në korrik, Kina u godit nga tre tajfunë – Bavi, Noul dhe Maysak – të cilët lanë dhjetëra persona të vdekur.
Ndërsa në gusht, më shumë se 1 milion njerëz u detyruan të evakuoheshin nga shtëpitë e tyre kur Tajfuni Dolphin goditi vendin, duke sjellë reshje të dendura dhe erëra të fuqishme.
Në mënyrë të ngjashme, në pjesë të Afrikës Lindore, Brazilit jugor dhe SHBA-së jugore priten kushte më të lagështa se zakonisht, duke rritur mundësinë për përmbytje.
“Ne tashmë po shohim pasoja dhe shkatërrime nga thatësirat dhe përmbytjet dhe presim që këto ndikime të shtohen ndërsa El Niño intensifikohet”, tha Prof. Celeste Saulo, sekretarja e përgjithshme e WMO-së.
E gjithë kjo po ndodh mbi një ngrohje afatgjatë të shkaktuar nga aktiviteti njerëzor, duke bërë që ndikimet potencialisht të jenë edhe më të fuqishme. Disa shkencëtarë besojnë se ndryshimet klimatike mund t’i bëjnë edhe më të fuqishme ngjarjet El Niño, por kjo ende nuk është e sigurt.
Peruja është veçanërisht e cenueshme ndaj El Niños, pasi bregdeti i saj kufizohet me Paqësorin lindor.
Pjesë të vendit, së bashku me Ekuadorin dhe disa zona të Brazilit, kanë përjetuar më parë rritje të reshjeve, duke shkaktuar përmbytje të menjëhershme dhe rrëshqitje dheu, veçanërisht në qendrat urbane ku uji e ka më të vështirë të largohet.
Miguel Aréstegui, përgjegjës për qëndrueshmërinë klimatike në Practical Action, organizatë që ndihmon vendet të përgatiten për motin ekstrem, tha se “jemi shumë të shqetësuar, por ky shqetësim duhet të përkthehet në përgatitje dhe jo në alarm”.
Ai tha se Practical Action ka punuar me partnerë gjatë viteve të fundit për t’u siguruar që publiku të ketë qasje më të mirë në sistemet e paralajmërimit të hershëm, përfshirë ndarjen e informacioneve mbi nivelet e lumenjve, rreziqet nga përmbytjet dhe parashikimet e motit.
Në fund të muajit të kaluar, SHBA-ja njoftoi se po dërgonte anijen USNS Comfort në brigjet e Perusë për të ofruar ndihmë shtesë mjekësore dhe pajisje teknike kur El Niño të arrijë kulmin.
Megjithatë, Aréstegui tha se El Niño “nuk vjen në një vakum”. Ekzistojnë probleme më të mëdha strukturore që i përkeqësojnë këto ngjarje dhe që kërkojnë shumë më tepër kohë për t’u zgjidhur, si “ndërtimet e banesave në zona të ekspozuara, sistemet e brishta të ujësjellësit dhe kanalizimit dhe një sistem i dobët shëndetësor”, tha ai.
