Fenomeni klimatik El Niño pritet të forcohet më tej gjatë muajve të ardhshëm, me temperatura të sipërfaqes së detit në Paqësorin tropikal që mund të arrijnë 3,8 gradë Celsius mbi mesataren gjatë periudhës nëntor 2026 – janar 2027. Organizata Botërore Meteorologjike paralajmëron se ky zhvillim mund të ndryshojë ndjeshëm modelet e temperaturave dhe reshjeve në shumë pjesë të botës, duke rritur rrezikun e të nxehtit ekstrem, thatësirave dhe përmbytjeve.
Organizata Botërore Meteorologjike (WMO) ka publikuar më 26 tetor një përditësim të ri klimatik, sipas të cilit fenomeni El Niño mund të arrijë një intensitet të jashtëzakonshëm, potencialisht të paprecedentë në historikun e vëzhgimeve të dekadave të fundit.
Sipas parashikimit sezonal të organizatës, anomalitë e temperaturës së sipërfaqes së detit në rajonin qendror dhe lindor të Paqësorit tropikal mund të arrijnë rreth 3,8 gradë Celsius mbi mesataren gjatë periudhës nëntor 2026 – janar 2027. Ngrohja pritet të arrijë kulmin rreth fundit të vitit 2026, ndërsa ndikimet në mot mund të vazhdojnë edhe gjatë vitit 2027.
Sekretarja e Përgjithshme e WMO-së, Celeste Saulo, ka paralajmëruar se parashikimi i fundit tregon për një ngjarje potencialisht të jashtëzakonshme, që mund të tejkalojë nivelet e zakonshme të monitoruara gjatë katër dekadave të fundit.
Megjithatë, bëhet fjalë për një parashikim klimatik dhe jo për një rezultat të konfirmuar. Intensiteti përfundimtar i fenomenit dhe ndikimet e tij rajonale do të varen nga zhvillimi i mëtejshëm i kushteve atmosferike dhe oqeanike.
Çfarë është El Niño dhe pse është kaq i rëndësishëm?
El Niño është faza e ngrohtë e fenomenit klimatik El Niño–Southern Oscillation (ENSO), një sistem natyror i ndërveprimit mes oqeanit dhe atmosferës në Paqësorin tropikal.
Gjatë kësaj faze, temperaturat e sipërfaqes së detit në pjesë të Paqësorit qendror dhe lindor rriten mbi vlerat mesatare. Ky ndryshim ndikon në qarkullimin atmosferik, erërat dhe shpërndarjen e reshjeve, duke ndryshuar modelet e motit edhe shumë larg rajonit ku fenomeni zhvillohet.
WMO e identifikon El Niño-n kur temperatura e sipërfaqes së detit në zonën përkatëse të Paqësorit tejkalon pragun e përcaktuar prej 0,5 gradësh Celsius mbi mesataren, në kombinim me treguesit përkatës atmosferikë dhe oqeanikë.
Parashikimi aktual për një anomali prej 3,8 gradësh Celsius do të përfaqësonte një vlerë jashtëzakonisht të lartë. Megjithatë, kjo shifër i referohet devijimit të parashikuar të temperaturës së detit nga mesatarja, jo temperaturës absolute të ujit dhe as rritjes së temperaturës së ajrit në të gjithë planetin.
El Niño është një fenomen natyror që përsëritet në intervale të ndryshme, zakonisht çdo dy deri në shtatë vjet. Ajo që e bën veçanërisht të rëndësishëm zhvillimin aktual është intensiteti i parashikuar dhe mundësia që ndikimet e tij të bashkëveprojnë me ngrohjen globale.
Thatësira në disa rajone, reshje ekstreme në të tjera
Një nga karakteristikat kryesore të El Niño-s është se ndikimet nuk janë të njëjta në të gjitha pjesët e botës. Ndërsa disa rajone mund të përballen me mungesë reshjesh dhe temperatura më të larta, të tjera mund të përjetojnë reshje të dendura, përmbytje dhe rrezik më të madh nga moti ekstrem.
Sipas parashikimeve klimatike, forcimi i fenomenit mund të ndryshojë ndjeshëm shpërndarjen e reshjeve në disa kontinente.
Në disa pjesë të Azisë, për shembull, El Niño mund të favorizojë periudha më të thata, duke shtuar presionin mbi rezervat ujore dhe bujqësinë. Në rajone të tjera, ndryshimet në qarkullimin atmosferik mund të sjellin më shumë reshje se zakonisht, duke rritur mundësinë e përmbytjeve.
Ndikimet mund të jenë veçanërisht të rëndësishme për komunitetet që varen nga bujqësia me reshje natyrore, për furnizimin me ujë dhe për sistemet e prodhimit të energjisë që mbështeten te rezervuarët dhe hidrocentralet.
Gjithashtu, temperaturat më të larta mund të shtojnë kërkesën për energji elektrike për ftohje, ndërsa thatësirat mund të ndikojnë në prodhimin bujqësor dhe në çmimet e disa produkteve ushqimore.
Kjo nuk do të thotë se çdo rajon do të përjetojë domosdoshmërisht një ngjarje ekstreme. El Niño ndryshon probabilitetin e kushteve të caktuara të motit, por nuk përcakton i vetëm se kur, ku dhe me çfarë intensiteti do të ndodhë një fenomen ekstrem.
Ndikimet mund të vazhdojnë edhe gjatë vitit 2027
Edhe pse kulmi i El Niño-s parashikohet rreth fundit të vitit 2026, pasojat e tij klimatike mund të zgjasin më shumë.
Sipas WMO-së, ndryshimet në modelet e temperaturave dhe reshjeve mund të vazhdojnë edhe pasi intensiteti i fenomenit të fillojë të dobësohet. Kjo ndodh sepse oqeani dhe atmosfera reagojnë në shkallë të ndryshme kohore dhe efektet e ndryshimeve oqeanike mund të vazhdojnë të ndikojnë në qarkullimin atmosferik.
Një El Niño shumë i fortë mund të kontribuojë gjithashtu në rritjen e temperaturës mesatare globale. Kjo nuk do të thotë se fenomeni shkakton në mënyrë të drejtpërdrejtë të gjitha valët e të nxehtit, thatësirat apo përmbytjet, por se mund të krijojë kushte që favorizojnë disa prej tyre.
Kur ndikimet e El Niño-s ndërthuren me ngrohjen globale të shkaktuar nga aktivitetet njerëzore, rreziku mund të bëhet edhe më i madh në rajonet që tashmë përballen me temperatura të larta dhe mungesë uji.
A mund të ndikojë El Niño edhe në Evropë dhe në Ballkan?
Edhe Evropa mund të ndikohet nga El Niño, por lidhja mes këtij fenomeni dhe motit evropian është më pak e drejtpërdrejtë sesa në disa rajone tropikale.
Në Evropë, ndikimet varen nga stina, pozicioni i sistemeve të presionit atmosferik, qarkullimi i masave ajrore dhe ndërveprimi me fenomene të tjera klimatike. Për këtë arsye, El Niño nuk mund të përdoret i vetëm për të parashikuar nëse një dimër do të jetë më i ftohtë, më i ngrohtë, më i thatë apo më i lagësht në Kosovë dhe në pjesën tjetër të Ballkanit.
Për të vlerësuar motin në rajon gjatë muajve të ardhshëm, nevojiten parashikime sezonale dhe meteorologjike specifike për Evropën dhe Ballkanin, të përditësuara nga shërbimet përkatëse.
Megjithatë, zhvillimi i El Niño-s mbetet i rëndësishëm edhe për rajonin, sepse është një nga faktorët që shkencëtarët monitorojnë kur analizojnë ndryshimet e mundshme të klimës globale.
Pse po monitorohet me kaq vëmendje ky fenomen?
Një nga arsyet kryesore është se një El Niño jashtëzakonisht i fortë mund të krijojë sfida të njëkohshme në disa pjesë të botës.
Thatësirat mund të vështirësojnë prodhimin bujqësor dhe të pakësojnë rezervat e ujit. Reshjet e dendura mund të shkaktojnë përmbytje dhe dëme në infrastrukturë, ndërsa periudhat me temperatura të larta mund të shtojnë rreziqet për shëndetin dhe të rrisin kërkesën për energji.
Për këtë arsye, organizatat meteorologjike dhe institucionet humanitare po theksojnë rëndësinë e përgatitjes paraprake, monitorimit të vazhdueshëm dhe sistemeve të paralajmërimit të hershëm.
Parashikimet sezonale nuk mund të përcaktojnë me saktësi çdo ngjarje ekstreme që do të ndodhë gjatë muajve të ardhshëm, por ato mund t’u japin institucioneve kohë për të përgatitur masat e nevojshme në rajonet më të rrezikuara.
Me përditësimin e fundit, WMO-ja nënvizon se zhvillimi i El Niño-s duhet të ndiqet nga afër gjatë muajve në vijim, pasi ndikimet e tij mund të shtrihen përtej fundit të vitit 2026.
