Një shembje e sistemit kryesor të rrymës Atlantike është shumë më e mundshme nga sa mendohej më parë, sipas një studimi të ri që tregon se modelet klimatike në rastin më të keq janë gjithashtu më realiste. Shkencëtarët e kanë quajtur zbulimin “thellësisht shqetësues” sepse shembja e sistemit do të kishte pasoja katastrofike për Evropën, Afrikën dhe Amerikën, shkruan The Guardian.
Qarkullimi Meridional i Përmbysjes së Atlantikut (AMOC) është një pjesë kyçe e sistemit global të klimës dhe, për shkak të krizës klimatike, ai është tashmë në nivelin e tij më të dobët në 1,600 vitet e fundit. Shkencëtarët panë shenja të një pike të mundshme kthese që në vitin 2021 dhe dihet se AMOC është shembur në të kaluarën e Tokës.
Pasiguria e reduktuar në parashikime
Klimatologët përdorin dhjetëra modele të ndryshme kompjuterike për të vlerësuar klimën e ardhshme, por në rastin e sistemit kompleks Amoc, rezultatet e tyre deri më tani kanë ndryshuar në mënyrë drastike. Parashikimet kanë variuar nga ato që nuk tregojnë ngadalësim të mëtejshëm deri në vitin 2100 deri në ato që sugjerojnë një ngadalësim masiv prej rreth 65 përqind, madje edhe me ulje graduale të emetimeve të karbonit në zero neto.
Hulumtimi i ri, i botuar në revistën Science Advances, kombinoi vëzhgimet aktuale të oqeanit me modelet për të përcaktuar se cilat janë më të besueshmet, duke zvogëluar ndjeshëm gamën e pasigurisë. Rezultatet sugjerojnë një ngadalësim prej 42 deri në 58 përqind deri në vitin 2100, një nivel që pothuajse me siguri çon në kolaps.
Amoc luan një rol kyç në sistemin global të klimës duke sjellë ujë të ngrohtë tropikal drejt Evropës dhe Arktikut, ku ftohet dhe fundoset, duke krijuar një rrymë të thellë të kundërt. Rënia e tij do të zhvendoste brezin e shiut tropikal nga i cili varen miliona njerëz për të siguruar ushqim, do ta zhytste Evropën Perëndimore në dimra jashtëzakonisht të ftohtë dhe thatësira verore, dhe do të rriste më tej nivelin e detit përgjatë bregdetit të Atlantikut me 50 deri në 100 centimetra.
Shkencëtarët: “Një rezultat shumë shqetësues”
Dr. Valentin Portmann nga qendra franceze e kërkimit Inria, i cili udhëhoqi studimin, tha: “Ne zbuluam se Amoc do të dobësohet më shumë se sa pritej krahasuar me mesataren e të gjitha modeleve klimatike. Kjo do të thotë se Amoc është më afër pikës së kthesës.”
Profesori Stefan Rahmstorf i Institutit Gjerman për Kërkime mbi Ndryshimet Klimatike në Potsdam i quajti rezultatet të rëndësishme dhe shumë shqetësuese. “Kjo tregon se modelet ‘pesimiste’, të cilat parashikojnë një dobësim të fortë të Amoc deri në vitin 2100, për fat të keq janë realiste sepse përputhen më mirë me të dhënat vëzhguese”, tha ai.
“Jam gjithnjë e më i shqetësuar se mund të arrijmë atë pikë kthese të mbylljes së Amoc, pas së cilës kolapsi bëhet i pashmangshëm, që në mesin e këtij shekulli, gjë që është shumë afër”, shtoi Rahmstorf.
Rahmstorf, i cili ka studiuar Amoc-in për 35 vjet, thotë se shembja e tij duhet të shmanget “me çdo kusht”. “E thashë këtë kur menduam se probabiliteti i zhdukjes së Amoc-it ishte ndoshta 5 përqind, dhe atëherë thamë se rreziku ishte shumë i lartë duke pasur parasysh pasojat e mëdha. Tani duket se është më shumë se 50 përqind. Ndryshimet më dramatike të klimës në 100,000 vitet e fundit të historisë së Tokës ndodhën pikërisht kur Amoc kaloi në një gjendje tjetër”, paralajmëroi ai.
Si ndikon ngrohja globale në Amoc
Ngadalësimi i Amoc po ndodh sepse temperaturat e ajrit në Arktik po rriten me shpejtësi për shkak të ngrohjes globale. Kjo bën që oqeani atje të ftohet më ngadalë. Uji më i ngrohtë është më i hollë dhe për këtë arsye zhytet më ngadalë në thellësi. Ky ngadalësim lejon që më shumë reshje të grumbullohen në ujërat sipërfaqësore, gjë që zvogëlon kripësinë dhe dendësinë e tyre dhe ngadalëson më tej fundosjen e tyre.
Sistemi Amoc është jashtëzakonisht kompleks dhe i nënshtrohet variacioneve natyrore, duke i bërë parashikimet e sakta të pamundura. Megjithatë, shkencëtarët tani presin një dobësim të ndjeshëm, i cili në vetvete mund të ketë pasoja serioze në dekadat e ardhshme.
Në analizën e re, ulja e pasigurisë erdhi nga identifikimi i modeleve që kapin më mirë kripësinë sipërfaqësore në Atlantikun Jugor, të cilën shkencëtarët e dinin më parë se ishte një faktor i rëndësishëm. Kjo, sipas Rahmstorf, e bën punën “shumë të besueshme”.
Rahmstorf më në fund paralajmëroi se ngadalësimi i Amoc deri në vitin 2100 mund të jetë edhe më i madh se ky vlerësim i ri pesimist. Arsyeja është se modelet kompjuterike nuk përfshijnë ujin e shkrirë nga shtresa e akullit të Grenlandës, gjë që gjithashtu zvogëlon kripësinë e ujërave të oqeanit. “Ky është një faktor shtesë që do të thotë se realiteti është ndoshta edhe më i keq”, përfundoi ai.
