Autoritetet e sigurisë në disa shtete evropiane janë vënë në alarm pas një serie kërcënimesh anonime për bomba ndaj aeroplanëve të pasagjerëve. Të paktën 27 fluturime janë prekur vetëm të enjten, më 5 nëntor, ndërsa disa aeroplanë janë detyruar të ndryshojnë destinacionin, të bëjnë ulje emergjente ose t’u nënshtrohen kontrolleve të hollësishme të sigurisë. Deri tani, kërcënimet e raportuara nuk janë konfirmuar dhe kontrollet nuk kanë zbuluar eksplozivë.
Një valë e pazakontë kërcënimesh me bomba ndaj fluturimeve civile ka shkaktuar shqetësim në disa vende të Evropës, duke vënë në provë sistemet e sigurisë ajrore dhe duke shkaktuar ndërprerje të konsiderueshme në trafikun ndërkombëtar të pasagjerëve.
Sipas raportimeve të agjencisë Reuters, vetëm gjatë së enjtes janë prekur të paktën 27 fluturime. Kjo është vala e dytë e madhe e kërcënimeve brenda pak ditësh, pasi të martën ishin raportuar incidente ndaj të paktën shtatë fluturimeve dhe një anijeje turistike.
Kërcënimet kanë prekur linja ajrore që operojnë në disa shtete, përfshirë Italinë, Francën, Gjermaninë, Bullgarinë, Poloninë, Çekinë, Austrinë, Finlandën, Belgjikën dhe vende të tjera evropiane.
Ajo që e bën situatën veçanërisht shqetësuese është shtrirja gjeografike e incidenteve dhe përsëritja e tyre brenda një periudhe shumë të shkurtër kohore.
Aeroplanët detyrohen të ndryshojnë destinacionin
Ndër incidentet më të rëndësishme të së enjtes është ai i një aeroplani të kompanisë irlandeze Aer Lingus, i cili po fluturonte nga Dublini drejt Romës.
Pas raportimit të një kërcënimi me bombë, aeroplani u detyrua të ndryshonte itinerarin gjatë fluturimit dhe të ulej në bazën ushtarake Évreux-Fauville, në veri të Francës.
Në bord ndodheshin 151 pasagjerë dhe gjashtë anëtarë të ekuipazhit. Pas uljes, ekipet e specializuara për çaktivizimin e eksplozivëve kryen kontrolle të hollësishme në aeroplan.
Edhe tri fluturime të kompanisë Ryanair, të nisura nga Madridi, Londra dhe Kopenhaga drejt Sofjes së Bullgarisë, u përballën me kërcënime të ngjashme.
Dy prej tyre kryen ulje emergjente në aeroportin e Sofjes, ndërsa një tjetër u devijua drejt qytetit të Plovdivit.
Një tjetër rast përfshiu një aeroplan të kompanisë Wizz Air, i cili po fluturonte nga Milano drejt Varshavës. Pas alarmit për bombë, aeroplani u devijua drejt Vjenës së Austrisë.
Ndërkohë, në aeroportin e Pragës, katër fluturime iu nënshtruan kontrolleve të sigurisë. Autoritetet çeke konfirmuan se nuk u gjetën objekte të dyshimta.
Edhe fluturimet e kompanive LOT Polish Airlines dhe Aegean Airlines u përfshinë në incidentet e raportuara.
Sipas autoriteteve, të gjithë aeroplanët e përfshirë në këto incidente arritën të ulen në mënyrë të sigurt.
Kërcënimet anonime dhe dyshimet për një fushatë të koordinuar
Një element tjetër që ka tërhequr vëmendjen e autoriteteve është mënyra se si janë përcjellë kërcënimet.
Sipas raportimeve të mediave italiane, disa prej tyre janë dërguar përmes postës elektronike në adresat e kompanive dhe institucioneve që menaxhojnë aeroportet.
Në njërin prej mesazheve, dërguesi anonim pretendonte se në aeroplanët që po fluturonin nga Helsinki dhe Dublini drejt Romës ishin vendosur mjete shpërthyese.
Një mesazh tjetër, i dërguar në aeroportin Malpensa të Milanos, pretendonte se në dy aeroplanë që vinin nga Selaniku dhe Porto kishte eksplozivë.
Mesazhet përmbanin edhe informacione për numrat e fluturimeve, kompanitë ajrore dhe oraret e mbërritjes.
Megjithatë, identiteti i personave që qëndrojnë prapa këtyre kërcënimeve nuk është përcaktuar.
Shpeshtësia e incidenteve dhe fakti që ato kanë prekur disa vende brenda një kohe të shkurtër kanë ngritur dyshime për mundësinë e një fushate të koordinuar për destabilizimin e transportit ajror evropian.
Disa analistë kanë ngritur mundësinë që këto incidente të jenë pjesë e asaj që njihet si luftë hibride, përmes së cilës përdoren sulme kibernetike, dezinformimi, sabotimi dhe kërcënime për të krijuar pasiguri në institucionet dhe shoqëritë evropiane.
Megjithatë, deri më tani nuk ka prova publike që vërtetojnë përfshirjen e ndonjë shteti apo organizate në këtë fushatë.
As Bashkimi Evropian nuk ka konfirmuar se incidentet kanë një autor të përbashkët.
Pse autoritetet detyrohen të bëjnë ulje emergjente?
Edhe kur kërcënimet rezultojnë të rreme, kompanitë ajrore dhe autoritetet e sigurisë nuk mund t’i trajtojnë ato si incidente të zakonshme.
Çdo paralajmërim për praninë e një bombe në një aeroplan duhet të vlerësohet sipas protokolleve të sigurisë, pavarësisht nëse burimi i informacionit është anonim.
Sipas ekspertëve të sigurisë së aviacionit të cituar nga mediat britanike, kërcënimet vlerësohen nga ekipe të specializuara dhe klasifikohen sipas nivelit të rrezikut.
Nëse një aeroplan ndodhet ende në tokë, mund të urdhërohet evakuimi i pasagjerëve dhe kontrolli i plotë i tij.
Nëse aeroplani është në ajër, prioritet bëhet ulja në një aeroport të përshtatshëm sa më shpejt dhe në mënyrë të sigurt.
Në raste të caktuara, për shkak të natyrës së kërcënimit, mund të aktivizohen edhe avionët luftarakë për ta shoqëruar aeroplanin civil deri në ulje.
Kjo ka ndodhur edhe gjatë incidenteve të fundit në Evropë, ku avionë ushtarakë janë ngritur në ajër në Bullgari, Francë, Hungari dhe Itali.
Qëllimi i këtyre masave është të sigurohet kontrolli i plotë i situatës dhe të eliminohet çdo rrezik i mundshëm për pasagjerët dhe ekuipazhin.
Një tjetër shqetësim për sigurinë e aviacionit evropian
Kërcënimet me bomba vijnë në një kohë kur aviacioni evropian po përballet edhe me një problem tjetër të sigurisë: ndërhyrjet në sistemet e navigimit satelitor.
Agjencia e Bashkimit Evropian për Sigurinë e Aviacionit (EASA) ka paralajmëruar për rritjen e rasteve të ndërhyrjeve në sistemet GNSS, përfshirë bllokimin e sinjaleve GPS dhe manipulimin e tyre përmes teknikave të njohura si jamming dhe spoofing.
Këto ndërhyrje mund të shkaktojnë pasaktësi në përcaktimin e pozicionit të aeroplanëve, probleme në navigim dhe nevojën për ndryshimin e itinerareve.
Sipas EASA-s, zonat përreth rajoneve të konfliktit, përfshirë Detin e Zi, Baltikun dhe Mesdheun, janë veçanërisht të ekspozuara ndaj këtyre ndërhyrjeve.
Megjithatë, këto probleme teknike janë një fenomen i veçantë nga kërcënimet e fundit me bomba dhe nuk ka prova që i lidhin drejtpërdrejt dy zhvillimet.
A rrezikohen pasagjerët dhe udhëtimet në Evropë?
Pavarësisht numrit të madh të incidenteve, deri më tani nuk është raportuar ndonjë eksploziv i gjetur në aeroplanët e përfshirë në këtë valë kërcënimesh.
Autoritetet kanë konfirmuar se kontrollet e sigurisë nuk kanë zbuluar objekte të dyshimta dhe se fluturimet e prekura kanë përfunduar pa pasoja për pasagjerët.
Megjithatë, përsëritja e kërcënimeve mund të shkaktojë vonesa, anulime fluturimesh, devijime të itinerareve dhe kosto të konsiderueshme për kompanitë ajrore.
Për momentin, mbetet e paqartë nëse bëhet fjalë për veprime të izoluara të personave që synojnë të krijojnë panik, për një fushatë të organizuar apo për një përpjekje më të gjerë për të testuar reagimin e institucioneve evropiane.
Hetimet në disa shtete vazhdojnë, ndërsa identifikimi i autorëve dhe përcaktimi i motiveve mbeten çështjet kryesore për autoritetet e sigurisë.
