Me ardhjen e temperaturave të ulëta, avullimi i xhamave bëhet problem i zakonshëm në shumë banesa. Pikat e ujit në dritare mund të duken si një dukuri e padëmshme, por kur përsëriten vazhdimisht, mund të sinjalizojnë lagështi të tepërt dhe kushte të favorshme për zhvillimin e mykut. Përveç dëmtimeve në banesë, lagështia e vazhdueshme dhe myku mund të ndikojnë edhe në shëndetin e banorëve.
Pse avullohen xhamat e shtëpive?
Avullimi i xhamave, i njohur shkencërisht si kondensim, ndodh kur ajri i ngrohtë dhe i lagësht brenda shtëpisë bie në kontakt me sipërfaqen e ftohtë të xhamit. Kur temperatura e kësaj sipërfaqeje bie nën pikën e vesës së ajrit, avulli i ujit shndërrohet në pika të vogla uji.
Fenomeni vërehet më shpesh gjatë vjeshtës dhe dimrit, kur ndryshimi ndërmjet temperaturës së brendshme dhe asaj të jashtme është më i madh.
Një nga shkaqet kryesore është lagështia që krijohet gjatë aktiviteteve të përditshme. Gatimi, dushi, tharja e rrobave brenda shtëpisë dhe madje edhe frymëmarrja e banorëve çlirojnë lagështi në ajër.
Kur kjo lagështi nuk largohet përmes ajrosjes ose ventilimit, ajo grumbullohet dhe kondensohet në sipërfaqet më të ftohta, veçanërisht në dritare.
Në këtë proces ndikojnë edhe izolimi termik i dobët, dritaret e vjetra dhe qarkullimi i pamjaftueshëm i ajrit pranë xhamave.
Megjithatë, prania e kondensimit nuk nënkupton gjithmonë se dritaret janë të dëmtuara. Edhe dritaret moderne me xham dopio mund të avullohen nëse lagështia brenda banesës është e lartë.
Kur bëhet i dëmshëm avullimi i xhamave?
Vetë kondensimi në sipërfaqen e xhamit nuk përbën domosdoshmërisht rrezik të drejtpërdrejtë për shëndetin. Problemi shfaqet kur lagështia vazhdon për një kohë të gjatë dhe krijon kushte të favorshme për zhvillimin e mykut.
Kur pikat e ujit grumbullohen çdo ditë në xhama, korniza dhe pragje, lagështia mund të depërtojë në materiale dhe të shkaktojë dëmtime graduale.
Në këto kushte, në qoshet e mureve, rreth dritareve, pas dollapëve dhe në sipërfaqe të tjera të ftohta mund të shfaqen njolla të zeza ose të gjelbra, që mund të jenë shenja të mykut.
Përveç dëmtimit të bojës dhe materialeve të ndërtimit, lagështia e vazhdueshme mund të shkaktojë erë të pakëndshme dhe të përkeqësojë cilësinë e ajrit brenda banesës.
Për këtë arsye, ekspertët e ndërtesave rekomandojnë që kondensimi i përsëritur të mos trajtohet vetëm duke fshirë xhamat, por duke identifikuar dhe eliminuar shkakun e lagështisë.
Si ndikon lagështia dhe myku në shëndet?
Lagështia e tepërt dhe myku në ambiente të brendshme mund të ndikojnë negativisht në shëndetin, veçanërisht kur ekspozimi është i vazhdueshëm.
Sipas njohurive të shëndetit publik, qëndrimi në ambiente me lagështi dhe myk lidhet me një rrezik më të lartë për simptoma të frymëmarrjes dhe përkeqësim të disa sëmundjeve ekzistuese.
Ndër shqetësimet që mund të shfaqen janë:
- Kolla dhe irritimi i rrugëve të frymëmarrjes: Sporet dhe përbërësit e tjerë që çlirohen nga myku mund të irritojnë rrugët e frymëmarrjes te personat e ndjeshëm.
- Alergjitë: Te personat që kanë ndjeshmëri ndaj mykut, ekspozimi mund të shkaktojë teshtima, rrjedhje të hundëve, kruajtje të syve dhe simptoma të tjera alergjike.
- Përkeqësimi i astmës: Ambientet me lagështi dhe myk mund të përkeqësojnë simptomat e astmës te personat që vuajnë nga kjo sëmundje.
- Irritimi i syve dhe lëkurës: Disa persona mund të përjetojnë irritim të syve, hundës, fytit ose lëkurës.
Fëmijët, personat me astmë ose alergji dhe ata me imunitet të dobësuar mund të jenë më të ndjeshëm ndaj këtyre kushteve.
Megjithatë, jo çdo rast i avullimit të xhamave nënkupton se ekziston rrezik i menjëhershëm për shëndetin. Rëndësi ka nëse lagështia është e vazhdueshme, nëse është zhvilluar myk dhe sa kohë ekspozohen banorët ndaj tij.
Nëse në banesë ka myk të dukshëm ose një erë të vazhdueshme myku, problemi duhet trajtuar pa vonesa të panevojshme. Personat që përjetojnë simptoma të vazhdueshme të frymëmarrjes duhet të kërkojnë këshillë mjekësore.
Si mund të parandalohet avullimi i xhamave?
Parandalimi i kondensimit kërkon kryesisht kontrollin e lagështisë dhe përmirësimin e qarkullimit të ajrit.
1. Ajrosja e rregullt e banesës
Hapja e dritareve për disa minuta, mundësisht duke krijuar qarkullim të shpejtë të ajrit, ndihmon në largimin e lagështisë së grumbulluar. Ajrosja duhet të përshtatet sipas kushteve të jashtme dhe të përsëritet më shpesh kur në banesë krijohet shumë avull.
Nëse banesa ka sistem mekanik ventilimi, ai duhet të funksionojë dhe të mirëmbahet sipas udhëzimeve të prodhuesit.
2. Përdorimi i aspiratorit në kuzhinë dhe banjë
Gjatë gatimit krijohet avull, veçanërisht kur uji vlon për periudha të gjata. Përdorimi i aspiratorit dhe mbulimi i tenxhereve mund të zvogëlojnë sasinë e lagështisë që përhapet në ajër.
Në banjë, ventilatori duhet të përdoret gjatë dushit dhe për një periudhë pas tij, në mënyrë që lagështia të largohet sa më shpejt.
3. Kufizimi i tharjes së rrobave brenda
Rrobat e lagura çlirojnë ujë në ajër gjatë tharjes. Kur është e mundur, ato duhet të thahen jashtë ose në një hapësirë të ajrosur mirë.
Nëse kjo nuk është e mundur, mund të përdoret një dehumidifikues për të larguar lagështinë e tepërt.
4. Ruajtja e një temperature të përshtatshme
Ngrohja e njëtrajtshme e banesës mund të ndihmojë në mbajtjen më të ngrohtë të sipërfaqeve të brendshme dhe në zvogëlimin e kondensimit.
Megjithatë, ngrohja nuk e largon vetvetiu lagështinë. Nëse ajri mbetet shumë i lagësht, kondensimi mund të vazhdojë edhe në një dhomë të ngrohtë.
5. Kontrolli i lagështisë me higrometër
Higrometri është një pajisje që mat lagështinë relative të ajrit. Për shumë ambiente të brendshme, një nivel prej rreth 30–50 për qind është objektiv i përshtatshëm, megjithëse kushtet e banesës mund të kërkojnë përshtatje.
Kur lagështia qëndron vazhdimisht mbi 60 për qind, rritet mundësia e krijimit të kushteve të favorshme për mykun, veçanërisht në sipërfaqe të ftohta.
Matja e rregullt ndihmon në kuptimin e problemit dhe në vlerësimin nëse ajrosja apo përdorimi i një pajisjeje për largimin e lagështisë po japin rezultat.
6. Qarkullimi i ajrit pranë dritareve
Perdet e trasha, grilat e mbyllura dhe mobiliet e vendosura shumë pranë dritareve mund të pengojnë qarkullimin e ajrit të ngrohtë përgjatë xhamit.
Lënia e një hapësire të përshtatshme rreth dritareve mund të ndihmojë në mbajtjen e sipërfaqes më të ngrohtë dhe në zvogëlimin e kondensimit.
7. Kontrolli i izolimit dhe i dritareve
Nëse kondensimi vazhdon pavarësisht ajrosjes së rregullt dhe kontrollit të lagështisë, duhet të kontrollohen izolimi termik, kornizat dhe montimi i dritareve.
Nëse mjegulla shfaqet midis dy shtresave të xhamit dopio, mund të jetë dëmtuar hermeticiteti i njësisë së xhamit dhe mund të nevojitet kontroll profesional.
Gjithashtu, duhet të përjashtohet mundësia e depërtimit të ujit nga jashtë ose e rrjedhjeve të instalimeve.
Çfarë duhet bërë nëse myku është shfaqur tashmë?
Nëse rreth dritareve ose në mure janë shfaqur njolla të mykut, vetëm fshirja e sipërfaqes mund të mos jetë e mjaftueshme.
Hapi i parë është eliminimi i burimit të lagështisë. Nëse shkaku vazhdon, myku mund të rikthehet edhe pas pastrimit.
Sipërfaqet e vogla të prekura mund të pastrohen me metoda të përshtatshme për materialin përkatës, duke përdorur doreza dhe duke shmangur përhapjen e pluhurit ose sporeve. Produktet e pastrimit nuk duhet të përzihen, veçanërisht zbardhuesit me produkte që përmbajnë acide ose amoniak, sepse mund të çlirohen gazra të rrezikshëm.
Në rastet kur myku mbulon një sipërfaqe të madhe, përsëritet pas pastrimit, është i fshehur brenda strukturave ose lidhet me depërtimin e ujit, rekomandohet vlerësimi nga profesionistë.
Nuk duhet të neglizhohen as materialet poroze të dëmtuara nga lagështia, sepse në disa raste ato nuk mund të pastrohen plotësisht dhe mund të kërkojnë zëvendësim.
A duhet të ndërrohen dritaret për ta zgjidhur problemin?
Jo domosdoshmërisht.
Dritaret me xham dopio ose trefish dhe me izolim të mirë mund të zvogëlojnë humbjet e nxehtësisë dhe rrezikun e kondensimit në sipërfaqen e brendshme të xhamit. Megjithatë, nëse lagështia e brendshme është e lartë dhe ventilimi i pamjaftueshëm, problemi mund të vazhdojë edhe pas ndërrimit të dritareve.
Përpara se të bëhen investime, është e rëndësishme të përcaktohet shkaku i vërtetë.
Nëse problemi vjen nga lagështia e krijuar gjatë gatimit, dushit dhe tharjes së rrobave, përmirësimi i ventilimit mund të jetë masa kryesore. Nëse shkaku lidhet me urat termike, izolimin e dobët ose dëmtimin e njësisë së xhamit, mund të nevojiten ndërhyrje teknike.
