Oqeanet e botës po përjetojnë ndryshime të thella dhe me ritme gjithnjë e më të shpejta, duke krijuar pasoja për ekosistemet detare, brigjet dhe miliona njerëz që jetojnë në zonat bregdetare.
Ky është përfundimi i raportit të 10-të Copernicus Ocean State Report, i hartuar me kontributin e 125 shkencëtarëve nga Evropa dhe vende të tjera të botës. Raporti, i cili mbështetet në më shumë se katër dekada të dhënash nga satelitët, sensorët, bojat oqeanografike dhe modelet shkencore, jep atë që studiuesit e përshkruajnë si “paralajmërimin më të fortë deri tani” për transformimin e oqeaneve.
Një nga treguesit më shqetësues është ngrohja e oqeaneve. Ato thithin rreth 90 për qind të nxehtësisë së tepërt të krijuar nga emetimet njerëzore të gazeve serrë. Vetëm gjatë vitit 2025, oqeanet përthithën rreth 23 zettaxhaulë energji, një rekord i ri dhe ekuivalent me rreth 40 herë energjinë e konsumuar nga njerëzimi gjatë atij viti.
Sipas raportit, ritmi i ngrohjes së oqeaneve është dyfishuar gjatë dy dekadave të fundit, ndërsa temperaturat e sipërfaqes së detit kanë arritur nivele rekord në vitet 2023, 2024 dhe 2026.
Ngrohja po shoqërohet edhe me rritjen e nivelit të detit. Që nga viti 1999, niveli mesatar global i deteve është rritur me rreth 3.8 milimetra në vit, ndërsa nga viti 2012 deri në 2025 ritmi është përshpejtuar në rreth 4.2 milimetra në vit.
Një tjetër ndryshim i rëndësishëm është acidifikimi i oqeaneve. Krahasuar me vitin 1985, aciditeti është rritur me rreth 17 për qind, duke krijuar kushte më të vështira për organizmat detarë si koralet, molusqet dhe specie të tjera që ndërtojnë guaska ose skelete.
Ndryshimet janë veçanërisht të dukshme edhe në detet evropiane. Mesdheu dhe Deti i Zi përjetuan valë rekord të të nxehtit detar në vitin 2024, disa prej të cilave zgjatën më shumë se 30 ditë. Në disa zona, temperaturat e ujit u rritën deri në 4.6 gradë Celsius mbi mesataren.
Në Arktik, ndryshimet janë edhe më të theksuara. Temperaturat e sipërfaqes së detit janë rritur me rreth 4.2 gradë Celsius gjatë katër dekadave të fundit, ndërsa sipërfaqja mesatare mujore e akullit detar është tkurrur ndjeshëm.
Në hemisferën jugore, humbja ekstreme e akullit në Antarktidë është lidhur gjithashtu me pasoja për speciet që varen nga akulli. Në vitin 2022 u regjistrua dështimi i parë masiv i shumimit të pinguinëve perandorë, një tregues i ndikimit që ndryshimet klimatike po kanë mbi habitatet polare. (KVIA)
Shkencëtarët paralajmërojnë se këto nuk janë thjesht episode të izoluara të temperaturave të larta. Ngrohja afatgjatë po ndryshon kushtet në të cilat funksionojnë ekosistemet detare dhe po shton rrezikun për valë të nxehta detare, stuhi më të fuqishme, rritje të nivelit të detit dhe dëmtim të biodiversitetit.
Situatën pritet ta komplikojë edhe më tej El Niño, i cili po zhvillohet në Paqësor dhe, sipas raportit, mund të jetë ndër episodet më të fuqishme të regjistruara.
“Oqeani po transformohet para syve tanë: ngrohja, rritja e nivelit të detit dhe degradimi i ekosistemeve janë shenja të ndërlidhura të ndryshimeve të rëndësishme dhe afatgjata”, tha Pierre Bahurel, drejtor i përgjithshëm i Mercator Ocean International, instituti që përgatiti raportin.
